Fatma Şeyma Alabay
Eczacı/Adli Bilişim Uzmanı

Birleşik Krallık’ta bir eczacının mesleğe adım atması için mezuniyet öncesinde alması gereken tüm eğitimi ve stajı tanımlayan resmi standartların bütünü IETP, (Initial Education and Training of Pharmacists) 2021 yılı ocak ayında önemli bir eğitim reformuyla gündeme gelmişti.

Bu değişim, NHS ( National Health Service) bünyesinde 31 Ocak 2024'te başlatılan eczaneleri sağlık sisteminin ilk başvuru noktası haline getirmeyi amaçlayan"Pharmacy First" programının da bir parçası olmuştur. Eczacılara bağımsız reçete yazma yetkisi vermeyi hedefleyen "Pharmacy First" programı yaygın ve basit sağlık sorunlarını (boğaz ağrısı, kulak ağrısı, sinüzit, zona, impetigo bulaşıcı cilt enfeksiyonu, enfekte böcek ısırıkları, idrar yolu enfeksiyonları) içermektedir (2026 sonbaharından itibaren bu listeye 5 yaygın hastalık daha eklenmesi bekleniyor).

General Pharmaceutical Council (GPhC)’ın eczacılık lisans eğitimine getirdiği bu düzenleme sonrası tescil edildikleri ilk gün itibariyle bağımsız reçete yazabilecek (independent prescribing) ilk mezunlar 2026 sonbaharında (Ağustos/ Eylül) resmi kaydını tamamlayıp eczacılığa adım atmaya hazırlanıyor. 2026 yılı mezunları (Class of 2026), İngiltere’deki sağlık sistemin son on yılın belki en büyük mesleki reformunun merkezinde yer alıyor.

Birleşik Krallık’ta eczacıların yasal uygunluk kapsamında reçete yazabilmesi durumu ilk defa 2006 yılında gündeme gelmişti. 2006 yılından bu yana, üniversitelerde ek bir sertifika eğitimi (Independent Prescribing Course) tamamlayan eczacılar kıdemli eczacı unvanı alabilmekteydi. Bu yetki ise genellikle hastanelerde çalışan veya aile hekimliği kliniklerine (GP surgery) entegre olmuş uzman klinik eczacılar tarafından kullanılıyordu ve toplum eczanelerinde yaygın değildi.

10 Haziran 2026 tarihinde GPhC, ilk defa “reçete yetkisi hazır” olarak sahaya inecek genç eczacılar için resmi bir kılavuz yayınladı. NHS England, 2026 sonbaharında tescil olacak bu ilk tam yetkili mezun grubu için "Pharmacist Enhanced Practice Pathway (PEP)" isimli yeni bir destek programı başlattı. Program; mezunların iş hayatına atıldıklarında yalnız kalmamalarını sağlamak amacıyla klinik liderlik, ileri düzey konsültasyon becerileri ve iş yeri eğitim desteği sağlayan modüller içeriyor.

Staja başlamadan önce, bağımsız reçete yazma risklerini kapsayan uygun bir mesleki sorumluluk sigortası (Indemnity Insurance) eksiksiz yapılması zorunlu tutuldu.

2026 mezunlarının bu yetkiyi alabilmesi için stajlarında doktor, uzman hemşire veya kıdemli eczacı DPP (Designated Prescribing Practitioner) sorumluluğunda reçete yazma, klinik teşhis ve hasta değerlendirme becerilerinin bizzat denetlenmesi ve onaylanması için klinik danışman gözetiminde klinik imza (günlük onay) toplaması gerekirken; temel eczacılık becerilerini kazanmasından ve genel mesleki gelişiminden sorumlu olan ve programı tamamladığının onayını veren GPhC’ye kayıtlı eczacı Designated Supervisor (DS) tarafından yapılması şartı bulunmaktadır. Günlük denetimi sağlanan, eğitim sürecini yönetilen stajyerin, reçete yazmaya yetkili eczacı olarak kayıt olmaya hak kazanıp kazanmadığına bu şekilde karar verilmiş olur. Bu program kapsamında stajyer eczacının doğrudan hasta başında en az 90 saatlik reçete yazma pratiği eğitiminin yapılması ve bunun dijital e-Portfolyo sistemine işlenmesi zorunlu kılınmıştır.

Yeni mezun eczacılar, yasal olarak geniş bir reçete yazma yetkisine sahip olsalar bile, bu yetkiyi klinik yetkinlik sınırında (Scope of Practice) eğitimleri boyunca kazandıkları bilgi, yeterlilik ve deneyim çerçevesinde kullanması zorunludur. Geçmiş yıllarda mezun eczacıların da (2026 öncesi) bağımsız reçete yazabilme yetkisi için ayrı bir "Pratik Sertifikası" (Practice Certificate) almaları gerekmektedir.

İngiltere basını ve meslek örgütü kulislerinde, "Teorik olarak 2026 mezunlarının hazır olduğunu ancak toplum eczanelerinin ve NHS altyapısının bu kadar büyük yeni reçete yazabilme yetkisine sahip eczacıyı sisteme dahil etme ve denetlemeye tam olarak hazır olmadığı" yönünde ciddi klinik güvenlik tartışmaları sürmektedir.

Sağlık Bakanı Stephen Kinnock'a göre bu adım, "Eczacıların yetkinliklerinden tam anlamıyla yararlanarak GP (aile hekimleri) üzerindeki baskıyı azaltacak ve hastaların farmasötik bakıma erişimini hızlandıracak." Mart 2025 - Şubat 2026 arasında Pharmacy First kapsamında 3,3 milyondan fazla danışmanlık yapıldığı belirtiliyor. Bu sayede hastaların , aile hekimine (GP) gitmek veya randevu almak zorunda kalmadan, belirli yaygın rahatsızlıklar için hasta doğrudan eczanede başvurup NHS tarafından finanse edilen tedavi ve reçeteli ilaçlara erişebilmektedir.

Bunu bir halk sağlığı reformu olarak anlatırken gözden kaçırılan bazı noktalara değinmemiz gerekir. Bir eczacı tescil edildiği gün, İngiltere İlaç Rehberi’ndeki (BNF) kontrollü uyuşturucular hariç neredeyse tüm ilaçları yazma yasal hakkına sahiptir. Ancak "Pharmacy First" protokollerinin dışına çıkarak bir hata yaparsa, mesleki sigortası (indemnity insurance) lisansı anında iptal edilebilmektedir. GPhC’nin (Genel Eczacılık Konseyi) "Scope of Practice" (Klinik Yetkinlik Sınırı) kuralı burada tam bir hukuki barikattır.

Bununla beraber İngiltere'de yeterli DPP (Designated Prescribing Practitioner) bulunmaması ve mevcut kıdemli eczacıların bu devasa yasal sorumluluğu (ve stajyerin hata yapma riskini) ek bir ücret almadan üstlenmek isteniyor. Bu 90 saatlik pratik imzasını atacak DPP bulamadığı için program mezuniyetinin gecikmesi riskiyle karşı karşıya kalabilmektedir.

Mevcut sistemde toplum eczanelerinin (Community Pharmacy) eczacı hata yaptığında kapsadığı sigorta primleri düşük tutulmuştu. Çünkü toplum eczanesinde eczacı sadece doktorun yazdığı ilacı hatasız vermekle (dispensing) sorumluydu. 2026 mezunları reçete yazmaya başladığı an, toplum eczanelerinin yeni mezun eczacıya ödemek zorunda olduğu mesleki sorumluluk sigortası (Indemnity Insurance) primleri artacaktır. Birçok bağımsız küçük eczane, bu sigorta maliyetleri yüzünden yeni mezunlara zorluklar çıkarabilir.

MHRA Yellow Card sistemi ilaçların yan etkilerini takip eden resmi sistemi Birleşik Krallık’ta ilaçların yan etkilerini takip eden ve eczacılar da bu sisteme bildirim yapabilir. 2026'dan itibaren mezun olan eczacılar, bağımsız reçete yazma yetkisine sahip olacak ve yazdıkları reçetelerden profesyonel olarak sorumlu tutulacaklar. Doktorlar uzun yıllardır bu sistemle çalışmaktadır.

NHS, 2026 sonbaharından itibaren eczacılar tarafından yazılan reçetelerin yan etki ve hata oranlarını (EPS - Electronic Prescription Service üzerinden) kontrol altına alacak ve bu sayede eczacılar en ufak bir "over-prescribing" (gereksiz antibiyotik yazımı) durumunda yazdıkları reçetelerden profesyonel olarak sorumlu tutulacaklardır.

İngiltere'de bir aile hekiminden (GP) randevu almak uzun sürebilmektedir. NHS’ın bu reformu"eczacıların mesleki gelişimi”olarak açıklansa da, bu durum tamamen sahada reçete yazabilen sağlık profesyoneli eksikliğidir. Ayrıca Bir aile hekiminin (GP) NHS'e maliyeti ile eczacının maliyeti arasında büyük bir fark vardır.