“Takas yapılacak ilaç kutusu sayısında herhangi bir sınırlama yok…”
Şanlıurfa Eczacı Odası “takas” konusunda görüşünü açıkladı.
Söz konusu yazı şöyle:
TARİH :07.01.2019
SAYI :TEB-01-0040
TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ MERKEZ HEYETİ BAŞKANLIĞI’NA
ANKARA
Bilgi : TİTCK
Son zamanlarda kurumunuz tarafından il sağlık müdürlükleri vasıtasıyla Eczacı odalarına gönderilen yazılarda,
•Takasın serbest eczaneler arasında yapılan ilaç değişim işlemi olduğu,
•Hastalara ait reçete muhteviyatındaki bir veya birkaç kalem ilacın başvurulan eczanede bulunmaması durumunda, eksikliğin başka eczaneden tedarik edilmesinin amaçlandığı, gibi açıklamalar yapıldıktan sonra;
•Eczaneler arasında Yüklü takas işlemlerinin yapılıp yapılmadığı;
•Eczaneler arasında yapılan takas işlemi için fatura tanzim edilip edilmediği, İTS ’ye bildirim yapılıp yapılmadığı, ilaç takası karşılığında ıtriyat veya nakit para verilip verilmediğinin tespiti amacıyla denetlemeler yapılacağı,anlaşılmaktadır.
Yukarıda bahsedilen hususlarda işlemlerin doğru tesis edilebilmesi adına konuyla ilgili kanun, yönetmelik ve mevzuatlar incelendiğinde;
•6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun’un 24’üncü maddesinin
birinci fıkrasında; “Eczanelerden zehirli ve müessir maddeler ile ilaçların toptan satışı yapılamaz ve eczaneler ihalelere giremez. Eczaneler arası ilaç takası, toptan satış sayılmaz; ilaçların satışı,alındığı ecza deposuna veya mücbir sebep hâlinde diğer depolara iadesi, eczaneler arasındaki takası,miadı geçmiş ya da bozulmuş olanlarının imhası işlemlerinde ilaç takip sistemine bildirim yapılmasızorunludur.Eczanelerden zehirli ve müessir maddeler ile ilaçların toptan satışı yapılamaz ve eczaneler ihalelere giremez. Eczaneler arası ilaç takası, toptan satış sayılmaz; ilaçların satışı, alındığı ecza deposuna veya mücbir sebep hâlinde diğer depolara iadesi, eczaneler arasındaki takası, miadı geçmiş ya da bozulmuş olanlarının imhası işlemlerinde ilaç takip sistemine bildirim yapılması zorunludur.” denilmektedir.
•12.04.2014 tarihli ve 28970 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Eczacılar ve Eczaneler hakkında Yönetmelik’in “Eczaneden satışı yapılacak ürünler” başlıklı 42’incimaddesinin beşinci fıkrasında; “Eczanelerden zehirli ve müessir maddeler ile ilaçların toptan satışı yapılamaz ve eczaneler ihalelere giremez. Eczaneler arası ilaç takası toptan satış sayılmaz. Ancak ilaç takası sadece aynı il içerisinde faaliyet gösteren eczaneler arasında yapılabilir.”denilmektedir.
Ayrıca aynı yönetmeliğin Tanımlar başlıklı 4’ncü maddesinin (u) fıkrasında takasın; "Serbest eczaneler arasında yapılan ilaç değişim işlemi" olarak tanımlandığı bilinmektedir.
Bahsi geçen hükümler çerçevesinde bakıldığında;
•Takas yapılacak ilaç kutusu sayısında herhangi bir sınırlamanın bulunmadığı,
•Eczaneler arasındaki takas işlemlerinin, sadece reçetesi ile eczanelere başvuran hastaların bir veya birkaç kalem ilaç eksikliklerinin giderilmesinin amaçlandığına dair kısıtlı bir işlem olarak tanımlayan herhangi bir hükmün bulunmadığı.
•Takasın İTS’ye bildirilmesinin zorunlu olduğu ve sadece aynı il içerisindeki eczaneler arasında yapılabileceği anlaşılmaktadır.
6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun’un 24’üncü maddesininbirinci fıkrasında yer alan “Eczaneler arası ilaç takası, toptan satış sayılmaz” hükmü 12.04.2014 tarihli ve 28970 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Eczacılar ve Eczaneler hakkında Yönetmelik’in “Eczaneden satışı yapılacak ürünler” başlıklı 42’inci maddesinin beşinci fıkrasındada “Eczanelerden zehirli ve müessir maddeler ile ilaçların toptan satışı yapılamaz ve eczaneler ihalelere giremez. Eczaneler arası ilaç takası, toptan satış sayılmaz.” şeklide, yasal düzenlemeye paralel olarak düzenlenmiş fakat fıkranın son cümlesinde “Ancak ilaç takası sadece aynı il içerisinde faaliyet gösteren eczaneler arasında yapılabilir.”kuralı getirilerek kanun hükmüyönetmelikle daraltılmıştır. Anayasanın 124. maddesine göre, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Bu düzenlemeye göre, Kanun hükmünde mevcut olmamasına rağmen ilaç takasının sadece aynı il içerisinde faaliyet gösteren eczaneler arasında yapılmasına yönelik sınırlama getirilmiş olduğu düşünülmektedir.
Ayrıca son günlerde kurum tarafında çok önemsenen bu uygulama ile ilgili yönetmelik 12.04.2014 tarihinde yürürlüğe girmesine rağmen il dışı takasların engellenmesi için yaklaşık 15 ay beklenmiş ve sonrasında uygulama devreye alınmış olması da dikkate değerdir.
Dolayısıyla yazınızdan sonra yapılacak olan denetimlerde sadece birkaç kalem ilaç eksikliklerinin giderilmesinin gibi gerekçelerleilaçların kutu sayısı üzerinden yapılacak bir tespitin sağlıklı olmayacağı ve yönetmeliğe aykırı olacağı düşünülmektedir.
Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmeliğinde tanımlanan şekliyle takas işlemi ile mali mevzuatta yer alan takas işlemlerinin birbiriyle örtüşmediği ayrıca dikkat çeken bir husustur. Vergi Usul Kanunu Yönünden iki eczane arasında yapılan ilaç değişiminin, iki ayrı ilaç teslimi olarak değerlendirilmesi gerekmekte olup, söz konusu ilaçların tesliminden itibaren yedi gün içerisinde fatura düzenlenmesi gerekmektedir. Katma Değer Vergisi Kanunu Yönünden Trampa, iki ayrı teslim hükmünde olup, trampada bir malın karşılığını diğer bir mal teşkil etmektedir. Buna göre, eczaneler arasında yapılan takas işlemi mali açıdan trampadır ve iki ayrı teslim hükmündedir.Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelikte söz konusu edilen ilaç değişimi yani malın mal ile ödenmesi işlemi aslında yukarıda da bahsettiğimiz gibi Borçlar kanunu, Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Katma Değer Vergisi Kanunlarında ki trampa tanımına daha uygundur. Trampa karşılığında para olmaksızın mal değişimiyken, takas bir borcun sona erdirilmesi yöntemidir.
Konuyu toplum sağlığı açısından da ele aldığımızda ilaç gibi son derece stratejik öneme sahip bir üründe bu tip halkın ilaca ulaşımını kısıtlayıcı uygulamalar içine girmenin büyük problemlere yol açacağı aşikârdır. Kaldı ki yakın zamanda ulusal basındada sıklıkla piyasada bulunamayan ilaçlar ile ilgili yapılan haberler endişelerimizin doğru olduğunun birer kanıtıdır. İlaç takip sistemi üzerinden yapılan stok kontroller bile hayati öneme haiz ilaçların temininde bir kolaylık sağlamamıştır. İller arası takasın yapılamaması nedeniyle Kurum tarafında ilacın stoku kontrol edilse dahi ilacın bulunduğu ilde ikamet etmeyen hastanın ilaca ulaşması imkânsızlaşmaktadır.Ülkemizde ilaçların piyasada bulunabilirliğine, dolayısıyla hastaların ilaca erişimini kolaylaştırmak adına doğrudan piyasadaki son kullanıcıya yapılmadığı sürece eczaneler arasında yapılan takasın il dışı da dahil olmak üzere bir an önce kaldırılması hususu kamu sağlığı bakımından ehemmiyeti göz önünde bulundurularak ivedilikle hayata geçirilmelidir. Hiç kuşkusuz takasın engellenmesi sadece ecza depolarının ve ilaç firmalarının çıkarına hizmet etmekten başka bir işe yaramamaktadır.
Ülkemiz için Milli ve Yerli ilaç politikamızın oluşturulması adına var olan kaynakların daha verimli kullanılabilmesi önem arz etmektedir Sadece İstanbul’da 2018 yılında eczanelerde miadı dolmuş 30.774 kilogram ağırlığındaki 426 bin 401 kutu ilaç toplanıp imha edilmiştir. Bir şekilde bu ilaçlar miadı geçmeden Türkiye’deki çeşitli illerde kullanıma sunulabilseydi kaybettiğimiz milli serveti geri kazanmış olacaktık. Böylece bütçeden ilaç için ayrılan meblağ azalacak ve dış ülkelere aktarılan para
Gereğinin yapılmasını bilgilerinize arz ederim.
Yönetim Kurulu Adına
Ecz.Ahmet KARAKUŞ
Genel Sekreter
