Ecz. Şeyma ŞAHİN
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu
3. Bölüm
NON-FARMAKOLOJİK TEDAVİ
1. Diyet
2. Egzersiz terapi
3. Takviyeler
a. Esansiyel yağ asitleri (8-16 g’a kadar)
b. Multivitaminler (Vitamin B6, B9, B12, D v.b. )
c. Mineraller (Magnezyum, çinko, demir, kalsiyum v.b. )
d. Aminoasitler (asetil L- karnitin, gama aminobutirik asit, glisin, L- tyrosine)
e. Bitkisel ürünler (Ginkgo Biloba, Ginseng, St. John’ s wort, Valeriana root, Rhodiola v.b.)
f. Probiyotikler (Laktobasil ve Bifidobakterce zengin takviyelerin kullanımı atopik semptomlar, parazit ve intestinal disbiyozis görülen çocuklarda yararlı olabilir.)
g. Homeopatik tedavi
v Çinko, magnezyum, glutatyon ya da omega 3 yağ asitleri hafıza, konsantrasyon ve öğrenme problemleri ile direkt bağlantılı bulunmuştur.
v Gıda duyarlılığı ve atopik semptomları olan ADHD’ li çocuklara probiyotik takviyesinin yapılması yararlı olabilir.
v 2007 yılında Lancet’ te yayınlanan bir çalışmada 3 ve 8-9 yaş çocuklarda sodyum benzoat gİbi katkı madddelerinin hiperaktivite ile ilişkili olabileceği gösterilmiştir. 2010 yılında yapılan devam çalışmalarında katkı maddelerinin ADHD semptomlarını histamini kontrol eden genlerde polimorfizme yol açarak etkileyebileceği gösterilmiştir.
Omega 3:
· DEHB görülen çocukların %70 inden fazlası psikostimulan almaktadır.
· Beyin nöronlarında bulunan miyelin kılıfın %75 i fosfolipid yapıdadır.
· EPA ve DHA beyne nörotransmitter alımını arttırır. ADHD görülen çocuklarda esansiyel yağ asitleri metabolizasyonunda ciddi bozukluklar görülmüştür. ADHD’ li 699 çocuk üzerinde yapılan çalışmada yoğun şekilde EPA alan çocuklarda belirgin iyileşme görülmüştür.
· Omega 3 oranı membran akışkanlığı, fosfolipid dizilimi ve membran protein yapıtaşları üzerinde etkilidir. Bu mekanizma ile serotonin ve dopaminin özellikle frontal korteksdeki fonksiyonları etkiler. Bu mekanizma omega 3 alımının psikiyatrik bozukluklar, depresyon, demans, DEHB üzerindeki etkinliğini açıklar.
· Bir çok çalışma da DEHBli olan çocuklarda kontrol grubuna göre eritrosit ve plazma omega 3 seviyeleri farklı görülmüştür.
· EPA oranı yüksek olan omega 3 takviyelerinin kullanımı daha anlamlı olacaktır. (J Am Acad Adolasence Psychiatry Author manuscript; available in PMC 2013 April 15)
· Monoterapi olarak sadece omega 3 (yüksek doz) kullanımı ve kombine ilaç kullanımı arasında yapılan bazı çalışmalarda belirgin bir fark görülmemiştir.
· Çift kör, randomize çalışmalarda omega 3 alımının dikkat eksikliğini azalttığı görülmüştür.
· 7-12 yaş arasındaki 132 çocuk üzerinde yapılan çalışmada 15 haftadan daha fazla omega 3 kullanımının DEHB’ e bağlı dikkatsizlik, hiperaktivite ve impulsitivitede belirgin iyileşme görülmüştür.
· Batılı diyetlerde omega6omega 3 oranı yüksektir. Bu dengesizlik ADHD ‘ ye sebebiyet verebilir.
· ADHD’ li çocuklarda plazma ve kırmızı kan hücrelerindeki çoklu doymamış yağ asitleri (EPA, DHA) seviyeleri azalmıştır.
· ADHD’ li hastaların %25 inde anksiyete, %15-75’ inde duygudurum bozuklukları ile beraber görülmektedir. Stimulan kullanan ve psikatrik bozukluğunda beraberinde görüldüğü durumlarda ekstra omega 3 takviyesi yararlı olacaktır.
Vitamin ve Mineraller:
· D vitamini dopamin sentezinde tirozin hidroksilaz üzerinden etki eder.
· Tüm B vitaminleri gerekli kognitif fonksiyonların sağlanması ve sinir sistemini güçlendirmesi için gereklidir.
· Nörotransmitter üretiminin ve fonksiyonlarının sağlıklı bir şekilde devam etmesi üzerinde vitaminler rol oynamaktadır.
· Nörotransmitter içeriği ve reseptör aktivitesini etkilediği için beynin fonksiyonlarında görev alır.
· E vitamini antioksidan özelliği ile oksidatif hasara bağlı gelişen DEHB vakalarında yardımcı olabilir.
· Çinko özellikle melatonin üretiminde ve düzenlenmesinde görev alır.
· Bakır (optimal seviyede, yüksek seviyede tam ters etki göstermektedir ) dopamin beta hidroksilaz ve birçok enzimin yapısına girer. Bakır eksikliğinde dopamin ve noradrenalin seviyeleri değişmektedir.
· Yapılan çalışmalarda atomoksetinin çinko ve bakır seviyelerini azalttığı görülmüştür. Atomoksetin ile beraber omega 3 kullanımında çinko ve bakır seviyelerinin azalmadığı görülmüştür.
· DEHB görülen çocuklarda çinko seviyeleri düşüktür. Türkiye ve İran özellikle bu ülkelerdendir. Fakat ABD’de ADHD’ li çocuklarda çinko eksikliği Türkiye ve İran kadar görülmemiştir.
· ADHD’ li çocuklar üzerinde yapılan çalışmalarda çinko, demir, magnezyum, selenyum ve kalsiyum değerlerinde azalma görülmüştür.
· Çinko ve demir dopamin metabolizması ile ilgilidir. Çinkoakır oranı ADHD’ li çocuklarda düşük bulunmuştur. Bakır seviyesi ADHD li çocuklarda daha yüksektir.
· Çinko ağır metallerin vücuttan uzaklaştırılması yolağında rol oynamaktadır.
· Yüksek doz demir alınması çinko emiliminin bozulmasına sebep olabilir. Yüksek doz çinko takviyesi ise bakır absorpsiyonunu etkileyebilir.
· Nörotransmitter fonksiyonlarında magnezyum ve demirde çok önemlidir.
· Vejeteryan diyetlerde ya da ağırlıklı sebze ve yeşilliklerle beslenen kişilerde %50 daha fazla çinko takviyesine gerek vardır çünkü sebze ve yeşillik içerisindeki fitik asit emilimi azaltır.
· Çinko, B6 vitamininin pridoksal fosfata dönmesi için gereklidir. Bu da triptofanın serotonine dönüşümünü sağlar. Melatonin üretiminde, dopamin seviyelerinin ayarlanmasında ve delta 6 desatüraz enzimi üzerinden yürüyen esansiyel yağ asidi metabolizmasında çinkonun rolü vardır.
Aminoasitler:
· ADHD’ li çocuklarda fenilalanin, tirozin ve triptofan seviyeleri düşük bulunmuştur.
· Tirozin ve triptofan monoamin sentezinde yapıtaşıdır.
ADHD’ de anahtar nörotransmitterler ve prekürsörleri olan aminoasitler:
· DMAE (dimetilaminoetanol) kolin tarafından beyinde asetilkoline çevrilir. Merkezi sinir sistemini uyarır. Bu da öğrenme, hafıza artışına ve duygudurum düzenlenmesine sebep olur.
· DMAE fosfatidilserin ve fosfatidiletanolaminden sentez edilir. Başağrısı, insomnia ve anksiyete gibi yan etkileri vardır.
· Fosfatidilserin ve fofotidilkolin fosfolipid hücre membranının ve lesitinin fonksiyonel içeriğidir.
· Fosfatidilserin fosfolipidlerin %15 ini oluşturur ve asetilkolin ve dopamini arttırır.
· Kronik insomniası olan ADHD’ li çocuklara melatonin takviye olarak verilebilir.
Bitkisel tedavi:
Homeopatik tedavi:
· Homeopatik tedavi ciddi anamnez ister bu yüzden homeopat tarafından iyi bir anemnez alınarak tedaviye yardımcı olunabilir. Fakat yapılan homeopatik çalışmalarda Cerebro, Nerva 2 ve Selenium Homaccord gibi ticari ürünler kullanılmıştır.
DEHB’ li öğrencilerin göstermiş olduğu davranış problemleri aynı işi tekrar tekrar yapmakta giderek belirginleşir. Örneğin öğretmeni sürekli dinlemek, monoton tekrarlayan ödevler v.b. Oysa DEHB’ de temel sorun, kişinin belirli bir işle ilgilenirken o sırada içinden gelen başka birşeyi yapma isteğine engel olamamasıdır. (Sürücü, 2003) Bununla birlikte öğrencinin yeni, ilgi çekici ortam bulması, davranışlarının ödüllendirilmesi ya da yoğun dikkat gerektirmesine karşın sevdiği bir etkinlikle uğraşması durumunda bu davranış problemlerinin azaldığı görülmüştür. (Krowatschek 2002; Lauth ve Schlottke 2002; LAuth vd, 2007)
Dünyanın en ünlü ve başarılı kişileri, Albert Einstein, Alexander Graham Bell, Leonardo Da Vinci, Pablo Picasso, Benjamin Franklin, Thomas Edison, Abraham Lincoln, John F. Kennedy ve Walt Disney’in Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu’na (DEHB) sahip oldukları düşünülürken; Robin Williams, Jim Carrey, Will Smith, Whoopi Goldberg, Michael Jordan’ın DEHB tanısı konulan ünlüler arasında oldukları biliniyor. DEHB; baş edilmesi zor bir rahatsızlıktır, ancak parlak zekanın ve yaratıcılığın göstergesi olabilir.
Bu özellikleriyle DEHB; rahatsızlığı taşıyan kişiyi, Robin Williams kadar eğlenceli, Michael Jordan kadar yetenekli, Einstein kadar dahi, Graham Bell kadar yaratıcı, Picasso kadar sıra dışı, Walt Disney kadar öncü yapabilir.
İndigo ve kristal çocuklarınıza dikkat edin, onları keşfedin, düzen içinde yaşamak zorunda değiller, kendi dünyalarında var olmalarına yardımcı olun…
Ve şunu unutmayın!!! Uyumlu bir düzende var edeceğiniz çocuklarımız bir yarış atı değildir, onları birbiri ile kıyaslamayın, akademik başarı konusunda mükemmel olmak zorunda değiller, herkesin yeteneğinin farklı olduğunu unutmayın. Yeteneklerini keşfetmesine ve daha önemlisi mutlu bir çocuk olmasına yardımcı olun.
Bir sonraki yazı mı?
Evet, bildiniz…
OKUL ÇAĞINDA DESTEK İÇİN KULLANILABİLECEK TAKVİYELER…
Referanslar:
1. KA-Hung Ng, Barbara J. Meyer, Lauren Reece and Natalie Sinn. Dietary PUFA intakes in children with attention- deficithyperactivity disorder symptoms. British Journal of NutritionVolume 102Issue 11 December 2009
2. Janice Pellow, M. Tech (Hom); Elizabeth M. Solomon, HD,ND,DO,BA; Candice N. Banard, M. Tech (Hom), B. Phys. Ed Complementary and Alternative Medical Therapies for Children with Attention –DeficitHyperactivity Disorder (ADHD) Alternative Medicine Review. Volume 16, Number 4
3. Ayşe Kılınçaslan, Murat Deniz Tutkunkardaş, Nahit Motavalli Mukaddes. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda tamamlayıcı ve alternatif tedaviler. Nöropsikiyatri arşivi, Eylül 2011
4. Michael Murray; Joseph Pizzorno. Doğal Tıp Ansiklopedisi
5. Parris M. Kidd, PhD. Attention DeficitHyperactivity Disorder (ADHD) in Children: Rationale fot its İntegrative Management. Alternative Medicine Review, Volume 5Number5 2000
6. Lars Bjerkenstedt, MD, PhD, Professsor. Amino acids and psychiatric disorders, a historical background. Proceeding (MY18)of the 4th Dual Congress on “Pyschiatry and Neurosciences “ (November 18-21, 2010, Greece)
7. Kelly L. Matson. Zinc Suppplement in ADHD. Pharmacytoday27; December 2012.
8. Amelia Villagomez and Ujjwal Ramtekkar. Iron, Magnesium, Vitamin D, and Zinc Deficiencies in Children Presenting with symptoms of ADHD. Children 2014, I, 261-279; doi:10.3390children1030261
9. Michael H. Bloch; M.d. ; M.S. Omega 3 fatty acid supplementation fort he treatment of Children with ADHD Symptomatology:Systematic Review and Meta-Analysis. J Am Acad Child Adolelesc Psychiatry. 2011 October; 50(10):991-1000
10. Catherine M. Milte, Natalie Parletta PhD, Jonathan D. Buckley PhD, alison M. Coates PhD, Ross M. Young PhD, Peter R.C. Howe PhD . Eicosapentaenoic and docosahexaenoic acids, cognition and behavior in children with ADHD: A randomised controlled trial. Nutrition 28(2012) 670-677
11. L. Eugene Arnold MD; Robert A. Di Silvestro PhD. Zinc in ADHD. Journal of Child and Adolescent Psychoparmacology. Volume 15, number 4, 2005
